Web 3.0.

Web 3.0 is een term die voor twee compleet verschillende dingen wordt gebruikt. Dat maakt hem verwarrend, en het is de reden dat je overal iets anders leest.

De eerste betekenis komt van Tim Berners-Lee, de bedenker van het web: het semantische web, waarin machines de betekenis van informatie begrijpen. De tweede komt uit de hoek van blockchain: een gedecentraliseerd web waarin je zelf eigenaar bent van je gegevens.

Ze hebben inhoudelijk weinig met elkaar te maken. Wie ze uit elkaar houdt, begrijpt meteen waarom de ene discussie over gestructureerde gegevens gaat en de andere over digitale portemonnees.

Waar de term vandaan komt

De volgorde is nuttig om te kennen, want daaruit blijkt dat het versienummer achteraf op twee verschillende ideeën is geplakt.

In mei 2001 verscheen in Scientific American een artikel van Berners-Lee samen met James Hendler en Ora Lassila, waarin ze het semantische web beschreven. Er stond geen versienummer bij; het was een uitwerking van het web dat er al was.

In 2006 gebruikte een journalist van de New York Times het woord Web 3.0 voor precies dat idee, in navolging van Web 2.0 dat toen net was ingeburgerd. Zo werd het een naam voor een fase die nog moest komen.

In 2014 gebruikte Gavin Wood, een van de oprichters van Ethereum, het woord Web3 voor iets anders: een web dat op blockchain draait. Die tweede betekenis werd vanaf 2021 de bekendste, waardoor je nu twee groepen mensen hetzelfde woord hoort gebruiken voor twee onverenigbare plannen.

Het versienummer zelf is marketing. Er is geen moment waarop het web is bijgewerkt, geen versie die je installeert en geen instantie die iets uitroept. Hoe het web zich wel heeft ontwikkeld staat in de artikelen over Web 1.0 en Web 2.0.

Het semantische web: het idee

Een computer die een webpagina leest, ziet vooral letters. Hij weet niet dat 24,95 een prijs is, dat 09:00 een openingstijd is en dat Jansen hier een achternaam is en geen straat.

Het semantische web wil daar structuur in aanbrengen. Je legt naast de tekst zelf vast wat die tekst betekent en hoe dingen zich tot elkaar verhouden. Een machine kan dan informatie uit verschillende bronnen combineren en er conclusies uit trekken.

Daar is een hele stapel techniek voor gemaakt bij het W3C, de organisatie die de standaarden van het web beheert. RDF om feiten vast te leggen als drie delen, namelijk onderwerp, eigenschap en waarde. OWL om te beschrijven welke soorten dingen er zijn en wat hun onderlinge verhouding is. SPARQL om die verzamelingen te bevragen zoals je een database bevraagt.

Het klassieke voorbeeld uit 2001 was een agenda die zelf een afspraak bij de fysiotherapeut inplant, rekening houdend met de openingstijden, je reistijd en je verzekering. Dat is nooit zo gegaan, en de reden daarvoor zegt meer over het web dan over de techniek.

Wat er wel van terechtkwam

Een deel van het semantische web is gewoon gelukt, alleen in een veel eenvoudiger vorm dan bedacht.

In juni 2011 lanceerden Google, Bing en Yahoo samen schema.org: een gedeelde woordenlijst waarmee je op je pagina kunt markeren wat een product is, wat een beoordeling is en wat een openingstijd is. Dat werkte omdat er iets tegenover stond. Wie het invulde, kreeg kans op een opvallender zoekresultaat, en dat is een concreter argument dan een filosofie over machineleesbaarheid.

Google bouwde er in mei 2012 zijn kennisgrafiek mee: een netwerk van feiten over personen, plaatsen, bedrijven en films. Dat zie je terug in de informatiepanelen naast zoekresultaten. Een deel van die feiten kwam uit Freebase, dat in 2016 werd gesloten, waarna Wikidata de open verzamelplaats van dit soort feiten werd.

Tegenwoordig lever je die gegevens meestal aan als JSON-LD, een blokje in de broncode dat los staat van je opmaak. In WordPress zetten de gangbare zoekmachineplugins dat automatisch neer voor je bedrijfsgegevens, je artikelen en je producten. Je hoeft er dus niets voor te programmeren.

Wel is de opbrengst kleiner geworden. In augustus 2023 besloot Google de opvallende weergave van veelgestelde vragen alleen nog te tonen voor overheids- en gezondheidssites, en de weergave voor stappenplannen helemaal te schrappen. De markering is nog steeds nuttig, want zoekmachines en AI-systemen gebruiken hem om je pagina te begrijpen. Alleen krijg je er niet meer automatisch een groter zoekresultaat voor terug.

Waarom het niet helemaal is gelukt

De grote versie van het semantische web strandde op drie dingen, en die zijn alle drie menselijk in plaats van technisch.

Het eerste is werk. Alles wat je publiceert netjes markeren kost tijd en levert de meeste sites weinig op. Het tweede is vertrouwen: als iedereen zelf mag opschrijven wat waar is, staat er binnen een week onzin in. Beoordelingen zijn daar het duidelijkste voorbeeld van, en juist daarom controleert Google die markering streng. Wie opmaak plaatst die niet klopt met wat er op de pagina staat, kan een handmatige maatregel krijgen en raakt de weergave kwijt.

Het derde is dat de kennis inmiddels ergens anders vandaan komt. Taalmodellen leren betekenis uit gewone tekst, zonder dat iemand die tekst eerst hoefde te structureren. Het doel van 2001 wordt zo langs een andere weg bereikt.

Het gedecentraliseerde web: het idee

De tweede betekenis, populair geworden rond 2021, vertrekt vanuit een klacht. Het web is in handen van een handvol grote bedrijven, jouw gegevens staan op hun servers en zij bepalen de regels.

Het voorstel: leg eigendom vast op een blockchain, een grootboek dat door veel computers tegelijk wordt bijgehouden en dat achteraf niet te wijzigen is. Je logt in met een digitale portemonnee in plaats van met een account bij een bedrijf. Diensten draaien op programma's die niemand kan aanpassen. Betalen gaat zonder tussenpartij.

Bij dat plan hoort meestal een eigen munt. Wie meedoet krijgt tokens, en met die tokens mag je meestemmen over de richting van de dienst. Zo'n stemgemeenschap zonder bestuur heet een DAO.

De slogan die erbij hoort is lezen, schrijven en bezitten. Web 1.0 was lezen, Web 2.0 was zelf publiceren, en Web 3.0 zou eigendom toevoegen.

Wat daarvan terechtkwam

Eerlijk gezegd weinig dat voor een gewoon bedrijf bruikbaar is.

De toepassingen bleven grotendeels beperkt tot handel in digitale bezittingen. De markt voor NFT's, digitale eigendomsbewijzen van plaatjes en verzamelobjecten, liep in 2021 hard op en zakte in 2022 grotendeels in. In november 2022 viel de grote handelsbeurs FTX om, wat het vertrouwen verder beschadigde.

De beloofde decentralisatie liep bovendien in de praktijk toch weer via een paar grote partijen. Handel ging via een handvol beurzen, de meeste toepassingen praatten met de blockchain via dezelfde paar dienstverleners, en de portemonnees kwamen van een paar aanbieders. Als die eruit liggen, ligt de dienst eruit.

Er is ook echt iets verbeterd. Ethereum stapte in september 2022 over op een andere manier van bevestigen, waarmee het energieverbruik met meer dan 99 procent daalde. Het bezwaar dat dit soort netwerken onverantwoord veel stroom kost, geldt daardoor niet meer voor alle netwerken.

Voor een websitehouder blijft de conclusie dat je er nu niets mee hoeft. Dat is geen voorspelling dat het niets wordt, het is een observatie over vandaag.

Wat de Europese regels erover zeggen

De crypto-kant van Web 3.0 is in Europa inmiddels gewoon gereguleerd, en dat is voor ondernemers de belangrijkste verandering van de afgelopen jaren.

Sinds 21 mei 2020 moesten aanbieders van cryptodiensten zich in Nederland registreren bij De Nederlandsche Bank, vanwege de regels tegen witwassen. Daarna kwam de Europese verordening MiCA, die sinds 29 juni 2023 van kracht is. De regels voor stabiele munten gelden sinds 30 juni 2024, de rest sinds 30 december 2024. Aanbieders hebben nu een vergunning nodig, waar in Nederland de Autoriteit Financiële Markten op toeziet.

Praktisch betekent dat het volgende. Wie klanten in crypto wil laten betalen, doet dat vrijwel altijd via een betaaldienst die de omrekening regelt, want koersschommelingen wil je niet op je eigen balans. Er is geen terugboeking zoals bij een incasso of een creditcard: een overboeking naar het verkeerde adres is weg. En in Nederland tellen cryptobezittingen mee als vermogen in box 3.

Voor de meeste Nederlandse bedrijven is de rekensom simpel. Je klanten betalen met iDEAL, en een betaalmethode toevoegen die vrijwel niemand gebruikt levert niets op.

Eigenaar van je eigen gegevens: hoe dat in Europa gaat

De belofte dat je zelf je gegevens beheert is in Europa vooral langs de weg van wetgeving ingevuld, niet via blockchain.

Sinds 25 mei 2018 geeft de AVG je het recht op overdraagbaarheid van gegevens. Je mag je gegevens in een gangbaar bestandsformaat opvragen bij een bedrijf en laten overzetten naar een andere partij. Dat recht bestaat dus al, alleen weten weinig mensen het en wordt er weinig gebruik van gemaakt.

Daarnaast is in 2024 de Europese verordening voor digitale identiteit vastgesteld, waarmee lidstaten een digitale identiteitsportemonnee gaan aanbieden. Daarin bewaar je bewijzen over jezelf, bijvoorbeeld dat je ouder dan achttien bent, en deel je alleen dat ene gegeven in plaats van je hele identiteitsbewijs. Nederland werkt daaraan mee; de invoering loopt en de bedoeling is dat burgers er in de loop van 2026 gebruik van kunnen maken.

Er is ook een technische route die dicht bij het oorspronkelijke idee zit. Berners-Lee werkt met het project Solid aan persoonlijke gegevenskluizen, waarbij diensten toestemming vragen om in jouw kluis te kijken in plaats van een kopie te bewaren. In Vlaanderen loopt daar een overheidsprogramma mee. Interessant om te volgen, en niets waar je als klein bedrijf nu iets mee doet.

Decentralisatie die allang werkt

Het web is minder centraal dan de discussie doet vermoeden, want de oudste onderdelen zijn juist verdeeld.

E-mail heeft geen eigenaar. Jij kunt mailen naar iemand bij een andere aanbieder, omdat het protocol open is en iedereen een server mag draaien. Hetzelfde geldt voor RSS, waarmee je publicaties kunt volgen zonder tussenkomst van een platform. En het geldt voor je domeinnaam: die is van jou, en daarom is een eigen website nog steeds de enige plek online waar niemand anders de regels bepaalt.

Nieuwer is ActivityPub, een W3C-standaard uit 2018 waarmee sociale netwerken elkaar kunnen lezen. Mastodon draait erop, en de Europese toezichthouder voor gegevensbescherming begon in 2022 een eigen sociaal netwerk op basis van die techniek, om niet afhankelijk te zijn van commerciële platforms. Dat is decentralisatie die werkt, zonder blockchain en zonder munt.

Wat er nu echt verandert voor je site

Los van beide betekenissen gebeurt er iets dat er voor jouw website wel toe doet.

Zoekmachines geven steeds vaker zelf het antwoord in plaats van een lijst met links. Google toont sinds 2024 samenvattingen die door AI zijn gemaakt, in Nederland sinds 2025 ook in het Nederlands. Daarnaast stellen mensen hun vraag rechtstreeks aan een AI-assistent, die zijn antwoord uit bronnen op het web haalt.

Dat is in feite het semantische web dat langs een andere weg alsnog werkelijkheid wordt. Machines begrijpen betekenis, alleen niet doordat iedereen zijn gegevens netjes markeerde, maar doordat taalmodellen tekst leren lezen.

Voor jou betekent het dat je pagina's twee lezers hebben. Een mens die scant, en een systeem dat een antwoord samenstelt en daar een bron bij noemt. Beide houden van hetzelfde: een duidelijke vraag als kop, het antwoord meteen eronder, en feiten die ergens anders te controleren zijn.

Je kunt daarbij zelf bepalen welke AI-systemen je site mogen ophalen. Sinds 2023 hebben de grote aanbieders daarvoor een herkenbare naam in het bestand robots.txt, zodat je ze kunt toelaten of weren. Weren betekent wel dat je niet meer wordt aangehaald. Hoe zoekmachines je pagina's binnenhalen, leg ik uit bij indexering door zoekmachines.

Wat je vandaag kunt doen

• Gebruik gestructureerde gegevens. Markeer wie je bent, wat je aanbiedt, je openingstijden en je beoordelingen. Dat is de enige concrete stap uit dit hele verhaal en hij werkt nu al.
• Beantwoord vragen kort en duidelijk. Zet het antwoord vooraan, met een kop die de vraag stelt. Dat is wat wordt opgepikt in antwoordblokken.
• Zorg dat je gegevens overal kloppen. Naam, adres en telefoonnummer identiek op je site, in je bedrijfsprofiel en in gidsen.
• Blijf gewoon goed vindbaar. Wat wordt aangehaald in een AI-antwoord komt uit bronnen die al goed staan, dus het gewone werk van zoekmachineoptimalisatie telt dubbel.
• Houd je eigen plek in eigen hand. Je domein en je site zijn van jou, een profiel op een platform niet.

Wat je vooral niet doet

Je site omgooien op basis van een voorspelling, of investeren in techniek omdat er een versienummer op zit.

Ik zie regelmatig aanbiedingen voorbijkomen om een bedrijf klaar te maken voor Web 3.0, met een token, een NFT-actie of een adres op een blockchain erbij. Vraag in dat geval altijd welk probleem daarmee wordt opgelost en voor welke klant. Meestal is het antwoord dat het modern staat, en dat is geen reden.

De adviezen die al dertig jaar overeind staan zijn nog steeds de beste investering: snel, werkt op een telefoon, en beantwoordt de vraag waarmee iemand kwam. Wat daarna komt bouwt daarop voort.

Waar Web 3.0 ophoudt

De reeks loopt door. Onder Web 4.0 verstaan mensen meestal het web dat verweven raakt met apparaten en met AI die zelfstandig handelt, en die term is nog vager dan deze. Wat daar wel en niet over te zeggen valt, heb ik apart uitgewerkt bij Web 4.0.

Wat er tussen die twee fasen in zit, is de vraag of software straks namens iemand dingen regelt op jouw site. Een assistent die voor een klant een afspraak wil maken, moet je openingstijden kunnen vinden en je formulier kunnen invullen. Dat vraagt geen nieuwe techniek van je, wel dezelfde zorgvuldigheid die je nu al nodig hebt.

Mijn eigen maatstaf is deze: zodra iemand een versienummer noemt, vraag ik wat er in de praktijk verandert voor de klant die vandaag belt. Blijft het antwoord vaag, dan is het een verhaal en geen ontwikkeling.

Veelgestelde vragen over Web 3.0

Is Web 3.0 hetzelfde als Web3?

Meestal niet. Web 3.0 verwijst vaak naar het semantische web uit 2001, Web3 naar het blockchainweb uit 2014. In de praktijk gebruiken mensen ze door elkaar.

Vraag daarom bij een gesprek altijd even welke van de twee wordt bedoeld. Dat scheelt een half uur langs elkaar heen praten.

Heb ik blockchain nodig voor mijn website?

Nee. Voor een bedrijfssite, een webshop of een dienstverlener is er geen enkele functie waarvoor blockchain nu een betere oplossing is dan een gewone database met goede hosting.

Moet ik crypto accepteren als betaalmethode?

Alleen als je klanten erom vragen, en dat gebeurt in Nederland zelden. Vrijwel iedereen rekent hier af met iDEAL, met directe bevestiging en een herkenbare tegenpartij.

Wil je het toch, doe het dan via een betaaldienst die direct omrekent naar euro's. Houd er rekening mee dat een verkeerde overboeking niet terug te draaien is en dat de aanbieder onder Europees toezicht hoort te staan.

Wat zijn gestructureerde gegevens precies?

Een stukje code in je pagina waarin staat wat de tekst betekent: dit is een product, dit is de prijs, dit is de openingstijd. Zoekmachines lezen dat en kunnen je resultaat daardoor rijker weergeven.

Je schrijft dat niet zelf. In WordPress zet een zoekmachineplugin het voor je neer; je vult alleen de gegevens in. Controleer het resultaat daarna met het testgereedschap voor resultaten met opmaak van Google.

Levert schema-opmaak nog wat op nu Google minder toont?

Ja, alleen anders dan een paar jaar geleden. Sinds augustus 2023 verschijnen uitgeklapte vragen alleen nog bij overheids- en gezondheidssites, en stappenplannen niet meer.

De markering blijft nuttig omdat zoekmachines en AI-systemen er je pagina mee begrijpen, en omdat andere onderdelen zoals producten, evenementen, recepten en bedrijfsgegevens gewoon nog worden gebruikt.

Wat is een NFT en is dat nog iets?

Een NFT is een eigendomsbewijs op een blockchain, meestal van een digitaal bestand. Na de piek van 2021 is de handel erin grotendeels stilgevallen.

Als toepassing voor toegangsbewijzen of certificaten wordt er nog aan gewerkt. Voor een gewoon bedrijf is er geen reden om er nu iets mee te doen.

Wat is een DAO?

Een organisatie waarin besluiten worden genomen via stemmingen die in software zijn vastgelegd, zonder bestuur in de gebruikelijke zin. Wie tokens heeft, mag meestemmen.

In de praktijk loopt dat vaak vast op dezelfde dingen als een vereniging: weinig opkomst en veel invloed bij wie het meeste bezit. Juridisch is onduidelijk wie aansprakelijk is, en dat maakt het voor Nederlandse ondernemers voorlopig onaantrekkelijk.

Wat betekent Web 3.0 voor privacy?

Bij de blockchainvariant is het beeld gemengd. Je hoeft geen account aan te maken, maar alle transacties zijn openbaar en blijvend. Wie een adres eenmaal aan een persoon kan koppelen, kan de hele geschiedenis teruglezen.

In Europa is je privacy vooral geregeld via de AVG, die sinds 2018 geldt en die je onder meer recht geeft op inzage en op overdracht van je gegevens.

Wordt mijn website overbodig door AI-antwoorden?

Nee, maar de rol verschuift. Voor vragen die met één zin te beantwoorden zijn, klikt straks niemand meer door. Voor alles waar een keuze, een prijs of een afspraak aan vastzit, blijft je site de plek waar het gebeurt.

Je site is bovendien de bron waaruit die antwoorden worden opgebouwd. Staat het er niet, dan wordt het ook niet aangehaald.

Moet ik AI-crawlers blokkeren op mijn site?

Dat hangt af van wat je verkoopt. Leef je van het bezoek aan je artikelen, dan is blokkeren te overwegen. Wil je gevonden en genoemd worden, dan werkt blokkeren tegen je.

De grote aanbieders hebben sinds 2023 een eigen naam in robots.txt, dus je kunt ze afzonderlijk toelaten of weren. Voorstellen voor een apart bestand met instructies voor AI-systemen circuleren wel, maar geen enkele grote zoekmachine gebruikt dat op dit moment.

Wat is het verschil tussen Web 2.0 en Web 3.0?

Web 2.0 is de fase waarin gewone gebruikers zelf gingen publiceren, op platforms van anderen. Web 3.0 is de naam voor wat daarna zou komen, en juist over die inhoud bestaat geen overeenstemming.

Het verschil is dus dat Web 2.0 achteraf beschrijft wat er gebeurde, terwijl Web 3.0 vooraf beschrijft wat er zou moeten gebeuren.

Bestaat Web 3.0 nu al?

Gedeeltelijk. De semantische kant is er in afgezwakte vorm: gestructureerde gegevens, kennisgrafieken en machines die betekenis afleiden uit tekst. De blockchainkant bestaat als techniek en heeft buiten de handel in digitale bezittingen weinig gebruikers.

Wat is een crypto-wallet?

Een programma dat de sleutels bewaart waarmee je bij je bezittingen op een blockchain kunt. De bezittingen staan niet in de wallet zelf; die staan op het netwerk.

Raak je de herstelzin van zo'n wallet kwijt, dan is alles weg en is er geen klantenservice die dat oplost. Dat is het punt waarop dit systeem voor de meeste mensen ongeschikt is.

Wat is een domeinnaam op een blockchain?

Een adres dat op een blockchain is geregistreerd, bijvoorbeeld eindigend op .eth, en dat naar een wallet of een pagina kan verwijzen. Gewone browsers begrijpen zo'n adres niet zonder extra software.

Voor een Nederlands bedrijf is een gewoon .nl-domein de verstandige keuze. Dat wordt beheerd door de stichting SIDN, iedereen kan het intikken en het werkt in elke browser.

Waar moet ik mijn tijd wel in steken?

In snelheid, in bruikbaarheid op een telefoon en in het beantwoorden van de vragen die je klanten echt stellen. Dat levert nu bezoekers op, en het is precies de basis waarop je wordt aangehaald zodra er weer iets nieuws langskomt.